اعتراف كرده‌اند ، اين گروه جمع ديگرى از همان حسيونند . اين طايفه چون از طرفى دريافته‌اند كه احساس قادر نيست عليت و معلوليت اشيا را دريابد و از طرف ديگر روى فرمول مخصوص خود چيزى را واقعى مىدانند كه بتوان آن را از راه حس و تجربه توجيه كرد ، واقعيت عليت و معلوليت را مورد ترديد قرار داده‌اند . هيوم ، دانشمند حسى معروف انگليسى سردستهء اين جماعت است . هيوم به نقل مرحوم فروغى مىگويد : « چون در مقام تحقيق فلسفى بر مىآييم مىبينيم اعتقاد به رابطهء علت و معلول ضرورى نيست ؛ به اين معنا كه چون مىبينيم سنگ متحركى به سنگ ساكن برخورد و سنگ ساكن به حركت آمد برخورد سنگ متحرك را علت حركت سنگ ساكن مىخوانيم ، و لكن اين عقيدهء از روى تجربه براى ما آمده است و پيش از آن‌كه اين تجربه حاصل شود عقل حكم به وجوب اين امر ، يعنى حدوث اين معلول از آن علت نمىنمايد و هيچ موردى نيست كه اگر تجربه نكرده باشيم رابطهء علت و معلول را به قاعدهء عقلى دريابيم و تجربه هم فقط معلوم مىكند كه فلان امر هميشه دنبال فلان امر ديگر است ؛ اما اين‌كه چرا اين دو امر دنبال يك‌ديگرند معلوم نمىشود ؟ و نيز مىگويد : « حكم به رابطهء عليت نتيجه عادتى است كه براى ما حاصل مىشود از اين‌كه همواره امرى را همراه امر ديگر مىبينيم و اين عادت ، اعتقاد را به اين‌كه اين دو امر لازم و ملزوم يك‌ديگرند در ذهن راسخ مىسازد » . پيروان ماترياليسم ديالكتيك از طرفى نظريهء حسيون را پيروى مىكنند و مدعى هستند تنها تصورى حقيقت است كه انسان از راه حس به آن نايل شده باشد و از طرف ديگر عليت و معلوليت را واقعى مىدانند . لهذا با زور هو و جنجال مىخواهند اثبات كنند كه عليت و معلوليت محسوس است . دكتر ارانى در جزوهء ماترياليسم ديالكتيك ، صفحهء 33 مىگويد : « براى ما قانون علت و معلول يك اصل حقيقى است ، زيرا تجربه و عمل صحت آن را ثابت مىكند . امپريست‌ها ( تجربيون ) اين قانون را حقيقى نمىدانند و ما بين دو قضيه رابطهء علت ومعلولى را نمىشناسند و مىگويند كه فقط ما مىدانيم كه يك قضيه بعد از قضيهء ديگرى ظاهر مىشود ،